Вай мехка Ингушской меттаи, литературан Ди дездеш да. Из Ди 2003-ча шерар́ча тов бетта 10-ча дийнахьа денз дездеш да. Россе Президента Путин Владимира юкъедаьккха Россе къамий меттай Ди а да из, вай Россе юххьанца дездеш дола.

Гӏалгӏай метта истори тахка, йоазонцара культуран дакъа цох деш къахьегаш лаьттарий цӏераш дагалаца отта деза Ди да из. Гӏалгӏай метта никъ бӏаьха хилар. Беканаькъан Тембот, Малсаганаькъан Зоврбик ба цу доккхача гӏулакха хьалха лаьттараш.

Эггара хьалха литературни произведенеш хьакхоллаш, орфографеца, терминологеца болх беш лаьттар Беканаькъан Тембот, «Сердало» газет арахецаш лаьттарашта юкъе хилар. Вай йоазув хьакхоллаш, дешара оагӏонца дувзаденнараш доаржадеш, вай фольклор гулъеш къахьийгар Малсаганаькъан Зоврбика, «Сердалон» хьалхара редактор хилар цох. Тӏехьагӏо из болх дӏахобихьар гӏалгӏай меттаца шоай кхоллама никъ дӏахьош хиннача йоазанхоша, байтанчаш — Янданаькъан Джемалдина хьагойтар цун кӏоаргал, бӏаьхий хилар.

Базорканаькъан Идриса исторически дагалоаттама мотт бир цох, Чахкенаькъан Саӏида из боаржабара тӏехьа бехктокхаме оттавир ше, Осменаькъан Хьамзата, Гаьгенаькъан Герихана таржамашка, литературни балхашка гӏолла дикка дӏашердир метта хӏама.

Вай исторецара лоархӏаме оагӏув ба из. Метта хӏама тоаделар, мотт баьржар тайп-тайпарча ханашка наха цунца хьинаре къахьегарах — книжкаш арахецаш, фольклор дӏаязъеш, дунен, эрсий литература таржамаш деш, байташ, пьесаш хьакхоллаш.

Тахан кердадарашка гӏолла из болх дӏахо бахьа аьттув ба вай. Таханарча ханага хьежжа дола книжкаш арахецаш, дешара йоазош кхоллаш, ӏилманца, культураца, таьрахьашца дувзаденнарашка гӏолла из боаржабар, цун хӏама хьаллацар лоархӏаме да таханш.

Къаман мотт вай массане беркате тӏехьале я. «Тӏехьагӏо из болх дӏахобихьар гӏалгӏай меттаца шоай кхоллама никъ дӏахьош хиннача йоазанхоша, байтанчаш», — хоададар администрацис. Гӏалгӏай метта, литературан Денца мехкахой даькъалабувц.